U Milanovića kući u Banjaluci sinoć je svečano otvorena izložba „Zabrane i

odbrane srpske ćirilice”, u organizaciji Muzeja ćirilice iz Rače kod Bajine

Bašte. Izložba je premijerno predstavljena u okviru manifestacije „Dani

Srbije u Republici Srpskoj”, a već od ovog vikenda biće dostupna posetiocima u

Bajinoj Bašti, u okviru Evropskih dana baštine.

Izložba na jedinstven način prikazuje hronologiju velikih zabrana i pritisaka

na upotrebu srpske ćirilice, ali i primere istrajnosti i odbrane nacionalnog

pisma kroz istoriju. Njeni autori su vršilac dužnosti direktora Muzeja

ćirilice prof. dr Aleksandar Milanović i prof. dr Isidora Bjelaković,

sekretar Odbora za srpski jezik Matice srpske i član stručnog saveta Muzeja

ćirilice. Postavku čini hronološki pregled istorije ćirilice od 18. do 20.

veka, sa posebnim osvrtom na periode u kojima je upotreba srpskog pisma bila

zabranjivana ili ograničavana.

Posebna pažnja posvećena je periodu Habzburške monarhije, kada su tokom

prosvetnih reformi Marije Terezije i Josifa II donošene uredbe kojima je

ćirilica trebalo da bude uklonjena iz školskih udžbenika i zamenjena

latinicom. Izložba svedoči i o otporu koji su tim nastojanjima pružali srpski

prosvetitelji, sveštenstvo i obrazovani ljudi, među kojima se posebno izdvaja

Teodor Janković Mirijevski.

Drugi deo izložbe posvećen je pokušajima ukidanja ćirilice tokom 19. veka na

prostoru tadašnje Južne Ugarske, kao i ulozi Svetozara Miletića i

predstavnika Karlovačke mitropolije u odbrani srpskog pisma. Posebno su

prikazane zabrane, ali i reakcije i odbrane upotrebe ćirilice tokom Prvog

svetskog rata. Savremeni izazovi i pokušaji ograničavanja upotrebe ćirilice

nisu obuhvaćeni ovom postavkom. Kako je istaknuto, oni će biti tema neke od

narednih izložbi.

Idejni tvorac Muzeja ćirilice Siniša Spasojević istakao je da je izložba deo

redovnog programa ove ustanove i da će nakon premijernog predstavljanja u

Banjaluci biti predstavljena u Bajinoj Bašti u subotu 10. oktobra, a potom i u

drugim gradovima Srbije i Republike Srpske.

Muzej ćirilice u Rači kod Bajine Bašte je prvi i jedini nacionalni muzej u

Srbiji i regionu posvećen očuvanju, proučavanju i promociji srpskog pisma.

Osnovan je odlukom Vlade Republike Srbije 24. maja 2025. godine, na praznik

Svetih Ćirila i Metodija, dok je za posetioce zvanično otvoren u februaru

2026. godine.

Izvor: Opština BB